Stikstof is overal om ons heen. Ongeveer 78% van de lucht die we inademen bestaat uit stikstof (N₂). In deze vorm is stikstof een kleur- en reukloos gas dat van nature voorkomt en op zichzelf niet schadelijk is voor mens en milieu. Wanneer we in Nederland spreken over het stikstofprobleem, gaat het meestal niet over N₂, maar over reactieve stikstofverbindingen zoals stikstofoxiden (NOx) en ammoniak (NH₃). Deze verbindingen kunnen wel schadelijk zijn voor mens en milieu.

Meer info over stifstofoxiden, ammoniak en waarom te veel stikstof een probleem is?

De website van het RIVM legt dit heel mooi uit.

Hoewel ze allemaal stikstof bevatten, zijn N₂, NOx en NH₃ verschillende stoffen met verschillende eigenschappen.

N₂ – stikstof
N₂ is de natuurlijke, niet-reactieve vorm van stikstof. Het vormt het grootste deel van onze atmosfeer. Planten kunnen N₂ uit de lucht echter niet rechtstreeks gebruiken.

NOx – stikstofoxiden
NOx is een verzamelnaam voor stikstofoxiden, voornamelijk stikstofmonoxide (NO) en stikstofdioxide (NO₂). Deze stoffen ontstaan vooral bij verbrandingsprocessen, bijvoorbeeld in verkeer, industrie en energieopwekking.

NH₃ – ammoniak
Ammoniak is een verbinding van stikstof en waterstof. In Nederland is de landbouw een belangrijke bron van ammoniak. Het ontstaat onder andere uit mest en bij het gebruik van meststoffen.

Het zijn vooral NOx en NH₃ die een rol spelen in de Nederlandse stikstofproblematiek.

Stikstofoxiden, afgekort als NOx, zijn gassen die ontstaan wanneer stikstof en zuurstof bij hoge temperaturen met elkaar reageren. Dit gebeurt bijvoorbeeld tijdens de verbranding van fossiele brandstoffen.

NOx bestaat voornamelijk uit:

• NO (stikstofmonoxide)
• NO₂ (stikstofdioxide)

NO ontstaat onder andere tijdens verbrandingsprocessen en kan in de lucht relatief snel worden omgezet in NO₂.

NOx is relevant voor zowel de luchtkwaliteit als de stikstofdepositie. Daarom is het verminderen van NOx-emissies een belangrijke manier om de hoeveelheid reactieve stikstof in de omgeving terug te brengen.

NOx ontstaat voornamelijk bij verbranding. Belangrijke bronnen zijn onder andere:

• verkeer en transport;
• industriële processen;
• energieopwekking;
• mobiele werktuigen en machines;
• andere processen waarbij brandstoffen bij hoge temperaturen worden verbrand.

Het RIVM registreert de emissies van stikstofverbindingen in Nederland. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende bronnen en sectoren.

Voor de industrie betekent dit dat NOx bijvoorbeeld kan ontstaan in installaties waarin aardgas, olie of andere brandstoffen worden verbrand. De precieze emissie is afhankelijk van het proces, de brandstof en de installatie.

Stikstofdepositie is de hoeveelheid stikstof die vanuit de lucht op de bodem, planten of het water terechtkomt.

NOx en NH₃ worden na uitstoot door de lucht verspreid. Uiteindelijk komen deze stikstofverbindingen weer op het aardoppervlak terecht. Dat noemen we stikstofdepositie.

Dat kan op twee manieren:

Droge depositie
Stikstofverbindingen worden rechtstreeks vanuit de lucht opgenomen door planten of de bodem.

Natte depositie
Stikstofverbindingen komen met neerslag, zoals regen, op de bodem en vegetatie terecht.

Te veel stikstofdepositie kan de natuur verstoren. Vooral natuurgebieden die van nature voedselarm zijn, kunnen hierdoor veranderen. Planten die goed gedijen bij veel voedingsstoffen kunnen zeldzamere soorten verdringen. Daarnaast kan stikstof bijdragen aan verzuring van de bodem.

Deze twee begrippen worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen iets anders.

Emissie = uitstoot
Emissie is de hoeveelheid stikstofverbindingen die vanuit een bron in de lucht terechtkomt. Bijvoorbeeld de NOx-uitstoot van een industriële installatie of de ammoniakemissie van een agrarisch bedrijf.

Depositie = neerslag
Depositie is de hoeveelheid stikstof die uiteindelijk op een bepaalde plek op de bodem of vegetatie terechtkomt.

Kort gezegd:

Bron → emissie → verspreiding door de lucht → depositie

Een reductie van de emissie kan dus bijdragen aan een lagere stikstofdepositie. Hoe groot die bijdrage is, hangt onder andere af van de eigenschappen van de emissiebron, de afstand, meteorologische omstandigheden en chemische processen in de atmosfeer.

Voor bedrijven is het belangrijk om te weten waar de stikstof ontstaat, hoeveel er wordt uitgestoten en wat er vervolgens mee gebeurt.

NOx-E richt zich op het reduceren van stikstofverbindingen in luchtstromen. Door emissies bij de bron te verminderen, kan een bijdrage worden geleverd aan schonere lucht en een lagere belasting van de omgeving.